Құрметті сайлаушылар!

0
76

   Соңғы уақытта заң қызметтері саласындағы заңнама елеулі өзгерістерге ұшырады. Нәтижесінде «Адвокаттық қызмет және құқықтық көмек туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды. Осы Заңның орындалу нормаларына сәйкес Қазақстан Республикасында, соның ішінде Алматы облысы Палатасы жанындағы Құқықтық консультанттар Палаталары құрылды. Құқықтық кеңесшілер Палатасының жарғылық мақсаттарының бірі қоғамға жан-жақты әлеуметтік көмек көрсету және заңдарды түсіндіру болып табылады.
2019 жылдың 9 маусымында Қазақстан Республикасы Президентінің сайлауы. Сондықтан, сайлаушыларға «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңын түсіндіру және осы саладағы халықтың құқықтық сауаттылығын күшейту бүгінгі күні Құқықтық кеңес берушілер Палатасының негізгі міндеттерінің бірі болып табылады.
Кандидатқа өздерінің дауыс беру құқығын толық пайдалану үшін сайлаушы келесі ақпаратты білуі керек.
«Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Қазақстан Республикасының 1995 жылы 28 қыркүйекте № 2464 конституциялық заңы қабылданды және ол өзінің алғашқы ресми жарияланған күні, яғни 1995 жылғы 30 қыркүйектен бастап күшіне енді.
Осы Конституциялық заң Қазақстан Республикасы Президентiнiң, Парламентiнiң Сенаты мен Мәжiлiсiнiң депутаттарын, мәслихаттары мен өзге де жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының мүшелерiн сайлау мен дайындық өткiзу барысында туындайтын қатынастарды реттейдi, сондай-ақ Республика азаматтарының сөз бостандығын қамтамасыз ететiн кепiлдiктердi белгiлейдi.
Көріп отырғанымыздай, «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңның мақсаттарының бірі Қазақстан Республикасы азаматтарының өз ойларын білдіру еркіндігін қамтамасыз ету болып табылады.
Конституциялық заң тікелей Республикадағы сайлауды Республика азаматының сайлауға және сайлану құқығын еркін жүзеге асыруға негізделгенін көрсетеді.
Заңда сайлаушылар Президенттің сайлануына тең дәрежеде қатысады және олардың әрқайсысы бір сайлау бюллетеніне бір дауысқа ие екені қарастырылған. Осылайша, заң барлығына бірдей сайлау құқығын береді.
Қазақстан Республикасының азаматтарының конституциялық құқықтарын бұзатын кез- келген мәжбүрлеу, қысым, зорлық-зомбылық және басқа да әрекеттер әкімшілік және қылмыстық заң бұзушылыққа жатады және Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдарымен тыйым салынған. Азаматтар істерді қараудың нәтижелері туралы қаулы шығаратын Қазақстан Республикасының әкімшілік соттарына, сондай-ақ жұмыс берушіге оларды тәртіптік жауапкершілікке тарту туралы жеке қаулыларын ұсына алады. Азаматтар Қазақстан Республикасының заңдарының дәл және біркелкі орындалуын қадағалайтын прокуратураға, ОСК-ға және заңмен белгіленген басқа да институттарға жүгіне алады.
Бюллетеньдер туралы заңнамада төмендегілер айтылады.
Бюллетеньге тіркелген барлық кандидаттар мемлекеттік тілдің әліпби тәртібімен тегі, аты, әкесінің аты көрсетіледі. Дауыс беру қағаздары мемлекеттік және орыс тілдерінде басылады. Олар сайлау округындағы сайлаушылардың жалпы саны,және барлық санының бір пайызын құрайтын сайлаушылар санына тең мөлшерде резервпен жасалады. Бюллетеньдер учаскелік сайлау комиссияларына сайлау учаскесінде сайлаушылардың жалпы санының бір пайызы резервімен сайлаудан үш күн бұрын және кемінде сайлаудан бір күн бұрын жеткізіледі. Дауыс беру бюллетеньдері орналасқан бөлме мөрмен бекітіліп, ішкі істер органдарының қорғауына берілді.
Дауыс беру процедурасы Конституциялық заңның нормаларына сәйкес. Атап айтқанда, президент сайлауынадауыс беру сайлаукүні жергілікті уақыттың жеті сағатынан жиырма сағатына дейін жүргізіледі. Бұл ретте сайлау комиссиялары тиісті әкімнің өтініші бойынша дауыс берудің басталу және аяқталу мерзімін белгілеуге құқылы. Сонымен қатар, дауыс беру алты сағат бұрын басталмайды және жиырма екі сағаттан кешіктірмей аяқталмайды. Аумақтық комиссиялардың дауыс беру уақытын бастау мен аяқтауды өзгерту туралы шешімі сайлаушыларға хабарлануы керек. Учаскелiк сайлау комиссиясы сайлаушыларды дауыс берудiң уақыты мен орны туралы бұқаралық ақпарат құралдары арқылы, сондай-ақ өзге де құралдар арқылы кемінде 10 күн бұрын хабардар етедi. Бұл ретте сайлау комиссиясының мүшелері сайлаушылардың ерік-тілектерінің бұрмалануын болдырмауға, сайлау бюллетенінің сақталуын қамтамасыз етуге және дауыстың ескерілуін қадағалауға міндетті.
Сайлаушылар əрбір сайлаушының өзі дауыс беретінін есте ұстауы керек. Дауыс беру фактісі техникалық жағынан бюллетень беру жолымен жүзеге асырылады.
Сайлау учаскелерінде жасырын дауыс беруге арналған кабиналар орнатылады. Кабиналарда суретке түсіруге немесе видео түсіруге тыйым салынады.
Сайлаушылар үшін негізгі құжаттар — жеке куәлік, Қазақстан Республикасы азаматының паспорты, уақытша жеке куәлік немесе әскери қызметшілердің әскери аттестаты.
Бюллетень алып дауыс беру үшін сайлау учаскесінде құжатты ұсыну қажет. Сайлау комиссиясының мүшесі жеке басын куәландыратын құжатты, сайлаушының тізімде болуын тексереді және бюллетень ұсынады. Бюллетеньде, тізімде үміткердің тегіне қарама-қарсы плюс, таңбалауыш немесе басқа таңба бос қорапқа қойылады.
Бюллетень толтырған кезде, сайлаушылардың өзінен басқа біреудің болуына тыйым салынады. Дауыс беруге арналған бюллетеньдерді өздігінен толтыра алмаған сайлаушы ,өз қалауы бойынша біреудің көмегін пайдалануы мүмкін,ол адамның тегі дауыс берушінің бюллетеньге қол қою парағына жазылады.Бұл тұлға: сайлау комиссиясының мүшесі, жергілікті атқарушы органның қызметкері, сондай-ақ кандидаттың сенімді тұлғасы, бұқаралық ақпарат құралдарының өкілі-журналист, сондай-ақ тиісті сайлау комиссиясында тіркелген бақылаушысы бола алмайды.
Егер дауыс беруші бюллетень толтырған кезде қате жіберсе, ол сайлау бюллетенін ауыстыру туралы өтінішпен сайлау комиссиясының мүшелерінің біріне жүгіне алады. Жаңа бюллетень бүлінген біреуінің орнына ғана беріледі.
Егер сайлаушы бірден көп таңбаны қойса немесе белгі қоймаса, онда мұндай бюллетень жарамсыз деп танылады.
Ары қарай, белгіленген қатаң тәртіпте дауыс саналады. Сайлау қорытындылары сайлау комиссиясының төрағасы мен мүшелерінің қолы қойылған хаттамамен рәсімделеді. Комиссия төрағасы болмаған кезде хаттамаға комиссия төрағасының орынбасары немесе хатшысы қол қояды.
Президенттi сайлау нәтижелерi туралы хабарландыру бұқаралық ақпарат құралдарында , Орталық сайлау комиссиясы сайлау өткiзiлген күннен бастап он күннен кешiктiрмей жарияланады.
Осылайша, «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңында Қазақстан Республикасының азаматтарына еркін сайлау кепілдігі бар барлық қажетті нормалар бар. Бұл ретте, нормативтік құқықтық актіде сайлау науқаны кезінде шешімдермен іс-әрекеттерге шағымдану және оларды жою тәртібі бар.
Бұл мемлекеттің еркін сайлау үшін барлық жағдайлар жасағанын және іс жүзінде : «Азаматты сайлауға қатысуға немесе қатыспауға, сондай-ақ оның еркін шектеуге мәжбүрлеуге ешкімнің құқығы жоқ» бастапқы принципінің іске асырылғанын көрсетеді.

Алматы облысы бойынша заң консультанттар Палатасының төрағасы А.А. Ким

Бөлісу
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on VK
VK

ЖАУАП ҚАЛДЫРУ

Өтінемін, өз пікіріңізді енгізіңіз!
Өтінемін, атыңызды мына жерге енгізіңіз